Bütün geleneklerin altındaki tek fikir
Boyayı duru suya damlatırsanız ya dibe iner ya dağılır. Ebru işler, çünkü sudaki su duru değildir: deniz yosunu özüyle, zamkla ya da nişastayla kıvamlandırılmış, suya değil çok gevşek bir jöleye benzer hâle getirilmiştir. O yüzeye konan boyanın gidecek tek yönü yanlardır.
İşin ikinci yarısı yüzey aktif maddedir. Gelenekte bu öd'dür — karıştırıldığı boyanın yüzey gerilimini düşüren bir safra özü. Ödü daha çok olan damla daha geniş açılır ve önündeki damlayı karışmadan dışa doğru iter. Ebru renklerinin çamura dönmeyip keskin kenarlı biçimler olarak yan yana durmasının nedeni budur: her renk, komşusunun yüzey gerilimi tarafından tutulur.
Geri kalan her şey — tarak, biz, üfleme — bu yüzen filmi kâğıt inmeden önce hareket ettirmenin yollarıdır.
Tekne takımı gerçekte neyden oluşur
- Tekne
- Kâğıttan biraz büyük, sığ ve dikdörtgen. Sıvının derinliği değil düz ve terazide bir yüzey önemlidir; iki üç santimetre yeter.
- Kitre
- Kıvamlandırılmış sıvı. Türk ebrusunun ölçüsü kitre, yani geven zamkıdır; Batı ebrusunda deniz yosunu özü (karragenan), bugün ayrıca metilselüloz kullanılır. Karıştırdıktan sonra havası çıkana kadar saatlerce dinlenmesi gerekir.
- Toprak boyalar
- Suyla ezilmiş ince pigment, koyu boya değil. Çok ağır bir boya dibe iner, çok inceyse kaybolur.
- Öd
- Yüzey aktif madde. Her renge damla damla, ve teknedeki atış sırasına göre artarak katılır; böylece sonraki renk de hâlâ açılabilir.
- Şap
- Kâğıda sürülüp kurutulan potasyum şapı. Şapsız kâğıtta desen kusursuz görünür, sonra durulamada tamamen akar gider. İlk denemelerin en yaygın başarısızlık nedeni budur.
- Biz, tarak ve fırça
- Tek çizgi için biz; çizgiyi tekne boyunca eşit aralıkla tekrarlamak için tarak; damla serpmek için gül dalına bağlanmış at kılı fırça. Gül dalı, demetin saplanmak yerine yaylanmasına izin verecek kadar yumuşaktır.
Sıra
- Kâğıdı şapla Şap çözeltisini bir yüze eşit sürün, kurutun, sonra pres altında düzleştirin. İşlenmiş yüzü işaretleyin; desen yalnızca orada tutar.
- Kitreyi hazırla ve dinlendir Karıştırın, havası çıkana kadar bekletin. Çalışmaya başlamadan hemen önce yüzeyi gazete şeridiyle sıyırın: dakikalar içinde oluşan zar boyayı iter.
- Zemini at İlk rengi ince damlalar hâlinde bütün yüzeye serpin, ardından ikinciyi, üçüncüyü. Her yeni renk öncekileri ince sınırlardan oluşan bir ağa sıkıştırır. Burada durursanız elinizde battal vardır.
- Deseni çiz Bizi paralel ve yönü değişen geçişlerle çekin: gelgit. Üzerine tarak çekin, ya da S kıvrımlarıyla şala dönüştürün. Bir fazla geçiş renkleri griye keser.
- Kâğıdı yatır İki karşı kenarından tutup ortasını önce değdirin, sonra kenarları indirin; altında hava kalmasın. Bir hava kabarcığı bembeyaz bir ada bırakır.
- Al ve durula Tek ve yavaş bir hareketle kaldırın, tekne kenarına çekerek fazla kitreyi sıyırın, hafifçe durulayın. Yüzü yukarı, düz kurutun.
Üç gelenek, üç ayrı cevap
- Ebru
- Türk ve İran geleneği. Kitre üzerinde örtücü toprak boyalar, biz ve tarak işi, on dokuzuncu yüzyıldan sonra da tanınabilir çiçekler. Yoğun, doygun, grafik.
- Suminagashi
- Japon geleneği ve daha eskisi. Duru suda is mürekkebi; kıvam da yok, tarak da yok. Nefesle ve yelpazeyle hareket ettirilen iç içe halkalar. Tek renkli ve aralıklar üzerine kurulu.
- Batı ebrusu
- Avrupa ciltçiliği. Karragenan kitresi, ince taraklar ve isimlendirilmiş sabit bir desen dağarı: nonpareil, Gloster, tavus kuşu, İspanyol dalgası.
Ters gittiğinde
- Boya dibe iniyor
- Pigment fazla ağır ya da kitre fazla ince. Boyayı seyreltin, kitreyi koyultun veya dinlendirin.
- Boya açılmıyor
- Öd yetersiz ya da yüzeyde zar var. Önce sıyırın, sonra birer damla öd ekleyin.
- Bir damla bütün tekneyi kaplıyor
- O renkte öd fazla. Artık sudaki en güçlü şey o ve başka hiçbir renk açılamaz.
- Desen durulamada akıyor
- Şap yok ya da kâğıt ters yüzünden yatırıldı.
- Her şey griye dönüyor
- Fazla çalışılmış. Her alet geçişi filmi keser; üç dört geçiş desen, on geçiş çamurdur.
- Beyaz adalar
- Kâğıdın altında hava kalmış. Ortayı önce değdirip kenarlara doğru yayın.
Tekne olmadan aynı zanaat
Yukarıdaki her şey fizik, yani benzetilebilir. iPad ve iPhone için Ebru, Metal üzerinde gerçek bir akışkan benzetimi çalıştırır: damlalar yüzeydeki renklere karşı yüzey gerilimiyle açılır, tarak ve biz filmi gerçek bir tarak gibi keser, çıkan desen suyun yapacağı desendir. Giden şey şap, sekiz saatlik dinlendirme, sıyırma, temizlik — ve bir kâğıdın yalnızca bir kez çekilebilmesi.
